Dziewięćdziesiąt dni za żelazną kurtyną. Reportaż

Z przedmową Tomasza Pindla

Zanim Gabriel García Márquez został jednym z najsłynniejszych pisarzy XX wieku, był przede wszystkim dziennikarzem. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych wyruszył do Europy Wschodniej i Związku Radzieckiego, by na własne oczy zobaczyć świat realnego socjalizmu. Po latach teksty, które wtedy napisał, złożyły się na Dziewięćdziesiąt dni za żelazną kurtyną.

Praga zachwyciła go niemal zachodnim stylem życia, w NRD tropił absurdy systemu, a w Moskwie za monumentalną fasadą odkrył kolejki, niedobory i wszechobecną kontrolę. W Budapeszcie, odwiedzonym kilka miesięcy po krwawym stłumieniu powstania, ciekawość ustąpiła miejsca niepokojowi.

Kiedy przyjechał do Polski, uderzyły go wojenne ruiny, bieda i materialne zaniedbanie, ale z podziwem patrzył na wysiłek odbudowy kraju. Zwrócił uwagę na kolejki przed księgarniami, przywiązanie do Kościoła i upór ludzi, którzy mimo trudnych warunków starają się żyć z godnością.

Ta książka to zapis wrażeń z podróży młodego lewicowego dziennikarza, który wyjechał poznać socjalizm, a wrócił z wątpliwościami. Choć powstała na długo przed Stu latami samotności, już tutaj widać talent Márqueza: celne obserwacje, ironia, humor i niezwykła wrażliwość na szczegół.

Relacje ze wschodnioeuropejskiej włóczęgi wielkiego kolumbijskiego pisarza czytać można na co najmniej dwa sposoby. Po pierwsze jako opowieść przybysza z dalekich stron, który ciekawym spojrzeniem wodzi po niezbyt znanej sobie rzeczywistości. Druga perspektywa sprowadzałaby się zaś do samego Garcíi Márqueza. Mamy tu bowiem do czynienia z wczesnymi tekstami jednego z najważniejszych twórców drugiej połowy XX wieku, które obok warstwy stricte opisowej mają bardzo istotny komponent ideologiczny: jest to wszak zapis zderzenia lewicującego młodego człowieka z Ameryki Łacińskiej z socjalizmem ucieleśnionym, zrealizowanym bądź w trakcie realizacji. I zderzenie to przynosi mocne rozczarowanie.

Z przedmowy Tomasza Pindla