Kronos 1/2026 Wojna

Obok wojen między państwami, których teatrem jest świat, toczone są mniej widowiskowe wojny wewnętrzne, te w domu. Prowadzą je ze sobą stronnictwa polityczne i coraz bardziej zaciekłe w swoich namiętnościach masy, natomiast rozstrzygają je – niczym starożytni stratedzy – prawnicy, zajmujący w nich stronę. Jak mogło dojść do tego, że najpotężniejszą stroną w konfliktach wewnętrznych jest lobby prawnicze, czy ściślej: sędziowie, wyjaśnia publikowany przez nas tekst Carla Schmitta o legistach francuskich. Albowiem właśnie w tym narodzie – w żadnym innym, tylko u Francuzów – wykształciła się w stopniu najwyższym retoryka sądowa. Kasta, o której mowa – legiści – przyczynili się do powołania nowoczesnego państwa i narodu. Jedność, którą dzięki nim osiągnięto, okazała się w pierwszym rzędzie państwotwórcza. Wszakże z punktu widzenia rzeczników tradycyjnych zasad i wartości legiści jawili się jako narzędzie szatana przeobrażającego prawo w terror legalności. Usuwając tradycyjne wzory organizacji społecznej, formy legitymizacji religijnej i patrymonialnej, wreszcie: relegując zasady sprawiedliwości przez zastosowanie przymusu ustawy, przenieśli ludzi do nieznanego im świata, do „państwa adwokackiego”. Miało to swoje dobre strony. Chroniło przed arbitralnością dotychczasowej władzy, zastępując ją władzą na pozór obojętnego prawa i prawników, którzy wymogli na państwie przymus egzekwowania ustawy bez względu na inne wartości. Wkrótce najmniejsze nawet przejawy życia codziennego, najbardziej błahe, niewinne, zaczęto ujmować od strony formuł prawnych. Polityka stała się jurystokracją. Przeczuł to i opisał w swoim dziele Franz Kafka, wiedział o tym Carl Schmitt. Dziś wie o tym każdy, choć wiedzę tę odrzuca. Strach pomyśleć, że to wszystko dęte, przeciwko człowiekowi. Jeżeli po latach zapada wyrok, zwykli ludzie nie rozumieją jego uzasadnienia ani przyczyn zwłoki. Ferowany zgodnie z literą prawa, nie znajduje odniesienia do zasad sprawiedliwości. Po stronie wspólnoty rośnie poczucie krzywdy, jednocześnie wzrasta alienacja kasty sędziowskiej i korporacji prawniczej. My i oni, swoi i tamci – oto pokrótce przepis na wojnę domową. Pytanie nie brzmi więc: czy ona faktycznie wybuchnie, tylko kiedy, z jaką mocą oraz co w zamian? Problemy wytworzone przez ten system nie mogą zostać rozwiązane w jego ramach. Rozwiązanie musi nadejść z zewnątrz. 

Pierre Drieu la Rochelle to ofiara wojny światowej i domowego sporu. O tym, kim był, dowiadujemy się z wprowadzenia Piotra Herbicha; o tym, jak myślał – z jego intrygujących, niezwykle aktualnych, profetycznych wręcz tekstów. Spróbujcie ich nie przegapić.