Reszta krwi

Wznowienie „Reszty krwi” z 1999 roku – nazywanej „piątym tomem” Rafała Wojaczka – należy uznać za gest absolutnie konieczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Ten ważny dla recepcji autora „Innej bajki” zbiór ostatecznie utrwalił pozycję mikołowskiego autora jako jednej z najwybitniejszych postaci polskiej literatury. Bez tych wierszy trudno wyobrazić sobie nie tylko debatę nad kształtem dzieła Wojaczka, lecz także rozpoznanie dominujących tendencji we współczesnej liryce. Dykcja „śląskiego Rimbauda” działa bowiem jak zaraźliwy wirus. Odporna na wszelkie szczepionki swobodnie od dekad wnika w tkanki rodzimej poezji, konsekwentnie anektując jej kolejne obszary. Dominuje nad symbolicznym krwioobiegiem tekstu poetyckiego – nad jego bioskrypturalnym, czy lepiej: tanatoskrypturalnym układem (co trafnie suponował onegdaj Zbigniew Mikołejko). „Reszta krwi” utrwaliła świadomość, że Wojaczek funkcjonuje w polu literatury jako figura uporczywie wymykająca się jednoznacznej identyfikacji; jako „ktoś inny” i zawsze „gdzieś indziej”. Jego głos – wciąż zaskakujący i ważny – pozostaje fenomenem opornym wobec prób stabilizacji interpretacyjnych, jak gdyby sam język, którym operuje, sabotował możliwość wpisania go w sztywny, krytycznoliteracki gorset. Zawsze znajdzie lukę, zawsze ominie haftkę. Permanentna dyfuzja znaczeń oraz świadoma strategia oporu wobec ostatecznych konkluzji sprawiają, że twórczość ta nie ulega redukcji intensywności wraz z upływem czasu, lecz przeciwnie – zyskuje na atrakcyjności, ujawniając potencjał wciąż niewyeksploatowanych tropów lekturowych. Dowodzą tego zarówno kolejne przedsięwzięcia translatorskie i rosnące zainteresowanie tą poezją na arenie międzynarodowej, jak też nurt rodzimych analiz, komentarzy i studiów krytycznoliterackich. Najnowsze opracowania – jak celnie odnotowywał Piotr Śliwiński – „przynoszą wyraźnie odnowiony i pożyteczny konterfekt poety”, odnaleźć w nich można zarówno „zapisy pytań obecnie dominujących w humanistyce”, jak i „znaki autorskie, idiomy pojedynczych wrażliwości”. (…)



„Język śniący na jawie wiersza – pisał w 1999 roku Maciej Melecki – nie szczędzi nam lekturowych niespodzianek, zdumiewa bodaj tak samo jak kiedyś, ukazuje w jakże cudowny sposób nowe (dziś powiedzielibyśmy: kolejne już) kombinacje odbioru tej poezji”. Inedita włączone do „Reszty krwi” obejmowały utwory, które nie zostały uwzględnione w czterech tomach Wojaczka – częściowo z powodów cenzuralnych, częściowo dlatego, że wykraczały poza autorskie rozwiązania kompozycyjne. Niekiedy o ich losie decydował przypadek lub nieformalny układ zależności między młodym poetą a recenzentami wewnętrznymi i redaktorami wydawnictw. Liryka Wojaczka – operująca na styku prowokacji i rewelatorstwa – wielokrotnie sytuowała się w kontrze wobec „oczekiwań” politycznych decydentów, które miały charakter silnie normatywizujący, i co do zasady regulatywny względem swobodnego gestu twórczego. Somatyczne imaginarium tej poezji – radykalnie cielesne, nasycone erotyką, a zarazem drastycznie konfrontujące sacrum z doświadczeniem biologizmu – budziło podejrzliwość i uruchamiało mechanizmy kontroli, generując wymierne konsekwencje lekturowe. Nie wszyscy byli w stanie właściwie odczytać strategię Wojaczka, a tym bardziej dostrzec w niej formę krytycznego namysłu nad językiem, ciałem i religijnymi rejestrami znaczeń. Gest „przywrócenia” tekstów pominiętych w edycjach kanonicznych trzeba interpretować jako gest spóźniony, lecz znaczący – zbliżenia się do autorskiej wizji kompozycyjnej. Niniejsze wydanie „Reszty krwi” uzupełniono o trzy (opublikowane w albumie „Byłem, jestem” z 2021 roku) teksty poetyckie: „Trudny wiersz” z 1965 roku, „1966” bez daty (nie mylić z „66” z „pierwszej” „Reszty krwi”) i „Metamorfoza” z 23 maja 1968 roku (inny tytuł – „Ptaszek w mowie Polaków”). Dwa z nich, poza rękopiśmiennymi oryginałami, mają też swoje wersje w maszynopisie. „Trudny wiersz” był zaplanowany przez Wojaczka do pierwszej wersji „Sezonu”, a „Ptaszek…” do „Innej bajki”. Utwór „1966” zdaje się tekstem okazjonalnym.



Konrad Wojtyła (fragment posłowia)