Świst strzały - próby o Troilusie i Kressydzie

Najnowsza książka Tadeusza Sławka ”Świst strzały. Próby o Troilusie i Kressydzie” konsekwentnie wchodzi w formalny dialog z ważnymi, poprzednimi realizacjami ”prób” języka eseistycznego, którego rewelatorem jest autor ”Nie bez reszty”. Tadeusz Sławek w ostatniej dekadzie wyraźnie przyspieszył działalność wydawniczą, dając polskiej humanistyce potężny impuls twórczy i intelektualny, którego nieustającym, żywym źródłem jest kreacyjna reinterpretacja podstawowych tekstów kultury Zachodu. W najnowszej książce Sławek tyleż pryncypialnie dekonstruuje tak wielkie dzieło Tukidydesa, ile wyprowadza z niego – co stanowi dystynktywną cechę jego eseistyki – wszelkie mosty i kładki łączące doświadczenie naszej współczesności z długą tradycją trwania upostaciowień „doświadczenia wewnętrznego” ludzkości rozumianej jako deliberatywny konglomerat języków reprezentacji świata, wywodzących się z sytuacyjnych i jednocześnie przełomowych momentów w procesie dziejowych wtargnięć tego, co można by nazwać punctum, momentem centralnym i krytycznym, przesileniem dyskursu, zwrotem.  Esej praktykowany przez Sławka to próba języka przemieszczeń utrwalonych w historii znaczeń - mitologii, antyku, Szekspira, Kafki – wprost do centrum naszego ”tu i teraz” na mocy otwarcia zdeponowanych w tych znaczeniach możliwości opisu wymykającego się nam, zwirtualizowanego panoptykonu, który zwykliśmy nazywać rzeczywistością.  Tadeusz Sławek w ”Świście strzały” osiąga po raz kolejny swoje maksimum fragmentaryzowanej ekspresji, uruchamia rozruch „efektu inskrypcji” w stygnącej, magmatycznej naturze naszej współczesności. Ze swojej głębinowej lektury przeszłości - pamiętamy, że wedle Greków istnieje tylko przeszłość – Tadeusz Sławek wynosi na powierzchnię dnia dzisiejszej lektury klasyki „paradoksy i oksymorony”, cały potężny potencjał nieoczywistej interpretacji czegoś, co uznaliśmy za przeżyte, przeczytane i unieruchomione w figurze alegorii. Tymczasem ”coś” groźnego wraca albo wręcz już jest w nas, ponieważ jest nam pisane jak - zdawało się – wypisany do cna wszystkich metafor los. O tym czymś tak pisze Tadeusz Sławek: ” Tu właśnie kryje się wiadoma pułapka: bierzemy coś jako złożoną nam obietnicę trwałości pomyślnego stanu rzeczy. Może dlatego, że źle nam się żyje z tym czymś; coś uwiera nas swą nieokreślonością. Jest nieprecyzyjne, kryje w sobie nie wiadomo co, a przecież życiową pomyślność opieramy na zdolności do przewidywania, która wymaga niestrudzonego wydobywania zjawisk, rzeczy i pojęć z niewiadomego, tłumaczenia nieznanego na znane. Tymczasem coś stawia nam opór. Dlatego staramy się, pochopnie, zamienić coś na konkretny przedmiot, teren, fakt, tekst”.  Pochopność naszej skłonności do transformowania ”nieznanego” na ”znane” wydaje się clou tego, co Grecy nazywali hybris. Esej Sławka daje czas, aby odłożyć na bok znane i udać się w zgoła nieznanym kierunku, gdzie zaczyna się myślenie i kończy pewność, skąd słychać świst strzały. 

Krzysztof Siwczyk