Teoria widzenia

Władysław Strzemiński (1893-1952) - wybitny polski malarz, konstruktywista, teoretyk sztuki, publicysta, autor różnych krojów czcionek, twórca tzw. unizmu. Przedstawiciel polskiej awangardy okresu międzywojennego, pod koniec lat 20-tych XX wieku wraz z żoną Katarzyną Kobro stworzyli grupę artystyczną "a.r.", po II Wojnie światowej współtworzył Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Łodzi, wkrótce został jednak zwolniony, gdyż nie chciał dołączyć do panującego w stalinizmie realizmu socjalistycznego w malarstwie. Jego postać przybliżył Andrzej Wajda w swoim ostatnim filmie pod tytułem Powidoki" (tytuł jak słynny cykl obrazów tzw. solarystycznych Strzemińskiego; malował nie widoki słońca, a jego powidoki) Dodajmy, że ten na wskroś niezależny twórca w czasie I wojny światowej służąc jako saper stracił w 1916 roku rękę, nogę i widzenie w jednym oku. Mimo to tworzył, pisał, wykładał... Niezwykła postać.

Napisana w latach 1948-49 Teoria widzenia przedstawia nam w zasadzie zarys historii widzenia w malarstwie od epoki człowieka pierwotnego po czasy współczesne. A czymże jest widzenie? Oddajmy głos malarzowi, który we wstępie pisze: Naszego widzenia nie otrzymaliśmy w postaci gotowej i niezmiennej. Ok nasze ukształtowało się w wyniku długiej ewolucji biologicznej od form mniej doskonałych do tego, co teraz. Lecz widzenie to nie tylko bierny odbiór doznań wzrokowych. Otrzymane doznania poddajemy analizie myślowej, konfrontujemy z odpowiadającymi im odcinkami rzeczywistości, wyjaśniamy sens powstałych stąd wzajemnych związków i przyczyn: jakie doznania i co mówi o obiektywnie istniejącym świecie. Istnieje więc nie tylko bierny, fizjologiczny odbiór doznań wzrokowych, lecz obok niego czynna poznawcza praca naszego intelektu. Istnieje wzajemny wpływ myśli na widzenie i widzenia na myśl