Zachwyt. Tak działa sztuka

Są obrazy, które się widziało – i tyle. Ale są też takie, które nie zostają na ścianie, lecz idą z nami dalej. To, czy uznano je za ważne albo wybitne, nie ma znaczenia – liczy się to, że po latach nadal nas zachwycają. Zaczęłam się zastanawiać, skąd bierze się ten zachwyt i czym on właściwie jest. Tak powstało 7 mechanizmów – każdy opisuje inny sposób, w jaki działa sztuka. Wybrałam 17 artystek i artystów – m.in. van Gogha, Łempicką, Witkacego i Chagalla – żeby pokazać warianty tych mechanizmów, które można znaleźć także u innych twórców. Chcę wiedzieć, jak żył artysta, o czym marzył i czego się bał, co w jego epoce było nowe, modne, groźne albo skandaliczne i jakie idee kształtowały jego świat. Dlatego nie patrzę na obrazy, lecz przez obrazy. Można o obrazie powiedzieć bardzo dużo – opisać styl, technikę, kompozycję, miejsce w historii sztuki – i nadal powiedzieć o nim za mało. Sfumato świetnie wyjaśnia, jak namalowano twarz. Znacznie gorzej radzi sobie z tym, co dzieje się w głowie jej właściciela. Sięgam więc do listów, archiwów i najnowszych badań, ale też do literatury, filozofii, językoznawstwa, psychologii i fizyki, bo niektórych obrazów nie da się w pełni zrozumieć, patrząc na nie wyłącznie z perspektywy historii sztuki. Ta książka jest dla tych, którzy nie odróżniają Pont-Aven od pontonu z Decathlonu i myślą, że sztuka nie jest dla nich, oraz dla tych, którzy bez sztuki nie wyobrażają sobie dnia. Pierwsi mogą odkryć, że problemem nie była sztuka, tylko to, jak im o niej opowiadano, drudzy – zobaczyć na nowo obrazy, które już znają.

Kamila Tuszyńska – doktor nauk humanistycznych, autorka monografii naukowej Narracja w powieści graficznej. Od lat pisze o sztuce i kulturze wizualnej, korzystając z wiedzy z różnych dziedzin nauki. Współpracuje przy projektach muzeów narodowych oraz innych instytucji kultury. Jej blog o sztuce Wernisażeria obserwuje w mediach społecznościowych ponad 140 tys. osób.